Bullying to nie tylko „dokuczanie” – jak wpływa na psychikę dziecka?

Photo by Freepik

Wielu dorosłych wciąż myśli o bullyingu jako o „zwykłym dokuczaniu”, czymś, co było częścią dzieciństwa i z czym „trzeba sobie poradzić”. Tymczasem z perspektywy psychologicznej bullying to zjawisko znacznie poważniejsze, które może mieć realny i długofalowy wpływ na zdrowie psychiczne dziecka.

Czym naprawdę jest bullying?

Bullying nie polega na jednorazowej sprzeczce czy konflikcie między rówieśnikami. Jego kluczowe cechy to:

• powtarzalność – zachowania pojawiają się regularnie,

• nierównowaga sił – jedna strona ma przewagę (fizyczną, społeczną, emocjonalną),

• intencja zranienia – celem jest upokorzenie, wykluczenie lub zastraszenie.

Bullying może przybierać różne formy: słowne (wyśmiewanie, przezywanie), relacyjne (izolowanie, plotki), fizyczne, a także cyberbullying.

Dlaczego „banter” bywa krzywdzący?

Często słyszymy: „To tylko żarty”, „dzieci tak mają”, „on musi się zahartować”. Problem w tym, że to, co dla jednej osoby jest żartem, dla innej może być źródłem silnego stresu i wstydu.

Jeśli dziecko:

• czuje się zranione,

• boi się reakcji grupy,

• zaczyna unikać szkoły lub rówieśników,

to nie ma znaczenia, jak nazwą to dorośli. Znaczenie ma doświadczenie dziecka.

Dlaczego dzieci często nie mówią o bullyingu?

Wbrew pozorom wiele dzieci nie zgłasza tego, co je spotyka. Powody mogą być różne:

• wstyd i poczucie winy („to ze mną jest coś nie tak”),

• lęk przed pogorszeniem sytuacji,

• brak wiary, że dorośli pomogą,

• obawa przed etykietą „skarżypyty”.

Zdarza się też, że dziecko próbuje radzić sobie samo — kosztem własnego dobrostanu.

Jak bullying wpływa na psychikę dziecka?

Długotrwałe doświadczanie bullyingu może prowadzić do:

• obniżonego poczucia własnej wartości,

• lęku i napięcia,

• objawów depresyjnych,

• wycofania społecznego lub przeciwnie – agresji,

• trudności w nauce i koncentracji.

To nie są „słabe nerwy”, ale naturalne reakcje na chroniczny stres.

Co mogą zrobić dorośli?

Najważniejsze jest uważne słuchanie i traktowanie doświadczeń dziecka serio. Zamiast bagatelizować, warto:

• zadawać otwarte pytania,

• nazywać emocje dziecka,

• szukać wsparcia, jeśli sytuacja trwa.

W wielu przypadkach pomocna okazuje się psychoterapia, która daje dziecku bezpieczną przestrzeń do zrozumienia swoich emocji i odbudowania poczucia wartości.

Artykuł powstał w oparciu o ogólnodostępne materiały edukacyjne oraz raporty dotyczące wpływu bullyingu na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, w szczególności:

• Anti-Bullying Alliance (ABA). (2020–2023). Mental Health and Bullying.

• Anna Freud Centre & University College London. (2020). The impact of bullying on young people’s mental health.

• World Health Organization. (2020). Guidelines on mental health promotion and prevention.

• Smith, P. K., & Sharp, S. (1994). School Bullying: Insights and Perspectives. Routledge.

• Olweus, D. (2013). Bullying at School: What We Know and What We Can Do. Wiley-Blackwell.